Websitearcheologie

In de zaterdagbijlage van de Volkskrant van 2 december stond een artikel over de kwetsbaarheid van onze digitale historie door het zomaar offline halen van websites door pagina-eigenaren. De toon van het artikel was vrij alarmerend, maar uiteindelijk blijkt uit de tekst dat er toch veel wordt gedaan voor behoud.

Websites bestaan nog niet zo lang. In 1992 gingen de eerste drie websites in de lucht. Voor overheden gelden archiefregels voor websites, zodat die hun sites vaak (laten) laten archiveren. De websites van particulieren zijn echter aan willekeur overgeleverd. In het artikel in de Volkskrant worden voorbeelden aangehaald van de journalistieke websites Planet.nl en Dichtbij.nl. Planet ging in 2008 de digitale prullenbak in omdat KPN met de activiteiten stopte. Recent dreigde hetzelfde te gebeuren met Dichtbij.nl (lokaal nieuws). Door een actie van de medewerkers werd de site gered. Momenteel staat op de site dat er aan een online archief wordt gewerkt. Ook internationaal zijn er zulke voorbeelden: de officiële website van de Olympische Spelen 2000 is verdwenen.

Weggooien, ad hoc acties voor behoud: online houden van websites is een beetje wild-west. Wettelijke regels zijn er niet. Het ontbreekt aan bewustzijn bij de pagina-eigenaren. Echter, ook bij goede bedoelingen zijn er obstakels. Bij het archiveren en toegankelijk maken van een website geldt het auteursrecht. De eigenaar moet toestemming geven. Dan zijn er nog technologische problemen. Zeker oude sites zijn niet makkelijk op te slaan. Gelukkig kan er af en toe nog gebruik worden gemaakt van de kennis van de eerste generatie webpioniers.

Toch vind ik dat er momenteel veel gaande is om dit digitale erfgoed beter te beschermen tegen verdwijning. Zo wordt er gewerkt aan het archiveren de oudste websites ter wereld, die van Nikhef en CERN (uit 1992). Het is mooi om te zien dat deze fysici aandacht hebben voor die pionierstijd en de oude website van hun instituten weer online hebben gekregen. Bekend is ook Archipol, een samenwerkingsverband dat al sinds 2000 de websites van politieke partijen archiveert.

Recent is door de Hogeschool Utrecht het Meldpunt Prullenbak van start gegaan. Hier kan melding worden gemaakt van offline gehaalde websites met journalistieke content. Er wordt dan actie ondernomen richting de eigenaar van de site. Ook zijn er structurele webarchiveringsstrategieën van het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid en de Koninklijke Bibliotheek. Beeld en Geluid heeft momenteel zo'n 200 websites gearchiveerd op het gebied van media en richt zich sinds enkele jaren ook op websites uit een bredere mediahistorische context (bijv. filmfestivals). Sinds 2007 archiveert de Koninklijke Bibliotheek websites als ze voldoen aan relevantie voor thema's taal, cultuur en geschiedenis. Zo is er een website over de grieppandemie uit 2008 te vinden, maar ook de webshop van V&D. Aldus worden per jaar tussen de 1000 en 1500 websites duurzaam gearchiveerd. Speciale belangstelling is er bij de KB nu voor de oudste Nederlandse websites.

De papieren archieven zijn niet compleet en daaruit gaat ook bewust en onbewust veel weg. Je moet niet alles bewaren. Digitaal kun je ook niet alles bewaren. Dat er helemaal geen bewustzijn of aandacht is voor de historische waarde van websites lijkt inmiddels verleden tijd.