WhatsApp opnieuw onder de aandacht

In april van dit jaar bracht mijn vakgenoot Ascon Spieksma WhatApp onder de aandacht met zijn blog over werkgerelateerde appjes en sms-berichten van bestuurders en ambtenaren. Deze appjes en berichten vallen onder de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). WhatsApp is echter niet bedoeld voor zakelijk gebruik. Kunnen gemeenten WhatsApp nog gebruiken voor contact met burgers en is er een alternatief?

WhatsApp en Wob

Of er nu sprake is van gebruik van WhatApp op de privételefoon of werktelefoon, al deze appjes vallen onder de Wob, aldus de Raad van State. In functie en gebruik lijken WhatsApp-berichten (evenals sms-berichten) op e-mails. Die vallen al onder de reikwijdte van de Wob. Wat telt is of de inhoud van de berichten een bestuurlijke aangelegenheid betreft.

WhatsApp alleen voor privégebruik

Inmiddels heeft ook WhatsApp niet stilgezeten. WhatsApp laat via het eigen communicatiekanaal weten dat WhatsApp bedoeld is als een berichtenplatform voor privégebruik. Het is destijds ontwikkeld om mensen te helpen berichten uit te wisselen met vrienden en familie. WhatsApp is, ook in zijn huidige vorm, dus niet bedoeld voor zakelijk gebruik. WhatsApp houdt zich het recht voor vanaf 7 december a.s. juridische stappen te ondernemen ter voorkoming van misbruik. Geen prettig bericht. Inmiddels maken een paar honderd gemeenten gebruik van dit medium als ‘officieel’ kanaal voor klantcontact. Zolang berichten niet zakelijk of bestuurlijk van aard zijn, kan WhatsApp, zoals we dit tot nu toe kennen, nog gewoon worden gebruikt.

Een vraag die je hierbij kunt stellen is: hoe controleert WhatsApp of appjes wel/niet zakelijk van aard zijn? WhatsApp geeft zelf immers altijd aan dat berichten zijn beveiligd met end-to-end versleuteling, wat inhoudt dat WhatsApp en derde partijen deze niet kunnen lezen. Tot nu toe was dit, daar waar het overheidszaken betreft waarbij ook nog eens informatie wordt uitgewisseld over burgers en bedrijven, wel een fijn gegeven.

Zoektocht naar alternatieven

Is er een goed alternatief voor handen? Naar verluidt wordt daar inmiddels aan gewerkt. In VNG-verband wordt nagedacht over verschillende mogelijkheden. Een collectieve aanpak blijft echter lastig. WhatsApp zit bij gemeenten op verschillende wijzen verweven in werkwijzen en systemen. Lees hierover ook Binnenlandsbestuur. Het is kort dag. Daarom zal, zolang er nog geen gepast alternatief in gebruik is genomen, het aantal zakelijke appjes dat onder de Wob valt in een rap tempo afnemen. Althans, daar mag je wel van uitgaan.

Ook zorgt deze wending opnieuw weer voor discussies over het wel of niet gebruiken van Social Media platforms voor digitale overheidsdienstverlening. Partijen als Facebook met WhatsApp of YouTube ondersteunen primair een ander doel en zullen zich daar ook in eerste instantie op blijven richten. Door WhatsApp aangedragen alternatieven als de WhatsApp Business-app of de WhatsApp Business API zijn niet snel in te passen binnen de huidige klantcontactomgevingen.

Unieke situatie?

Betreft dit een unieke situatie? Ik denk het niet. Tien jaar geleden werd WhatsApp uitgebracht als mobiele app voor instant messaging. Inmiddels is Whatsapp niet meer weg te denken als communicatiemiddel en telt WhatsApp naar eigen zeggen ruim 1 miljard actieve gebruikers. Het verwerkt tientallen miljarden berichten per dag waaronder berichten tussen burgers, bedrijven en onze overheid. Een dergelijke ontwikkeling hebben we vooraf niet zien aankomen. Een dergelijke inbedding binnen het overheidscommunicatielandschap ook niet. Social Media bedrijven zullen telkens weer zoeken naar nieuw communicatiemiddelen die ook voor overheidshandelen interessant blijken te zijn. Het is de kunst daar telkens weer op in te spelen. Ook als de regels tussentijds veranderen.