Recht op vergetelheid

Van sommige dingen in het leven zou je willen dat je ze zo kon vergeten. Neem nu de periode dat Donald Trump leiding gaf aan de Verenigde Staten en alle uitwassen waarmee dat gepaard ging. Er zou een knop moeten zijn die je kunt indrukken waarna deze hele episode vergeten zou zijn. Hoe handig zou dat zijn? Of misschien wel voor persoonlijke zaken waar je liever niet aan herinnerd wordt, zoals in de film Eternal sunshine of the spotless mind waarin een ongelukkige levensperiode eenvoudig uit het geheugen gewist wordt.

Vergeet-me-knop
Daar moest ik aan denken toen ik in de krant een artikel las onder de titel ‘Amsterdammers krijgen een “vergeet-me-knop” om info te wissen’ (Het Parool, 19 januari 2021). Het is het voornemen van wethouder Touria Meliani om elke Amsterdammer de mogelijkheid te geven om privacygevoelige gegevens die niet wettelijk noodzakelijk zijn, te laten wissen. Dat zou met een druk op een knop te regelen zijn.
Maar waarom is dit noodzakelijk? En is zoiets wel mogelijk en hoe werkt dat dan?

Tal van gegevens
De gemeente verzamelt allerlei informatie over haar burgers. Soms is het vastleggen van deze informatie wettelijk verplicht, maar vaker is het vooral een uitvloeisel van het verlenen van een gemeentelijke dienst en vervalt het belang van het hebben van deze informatie als de dienst is verleend. Daarnaast wordt er via allerlei kanalen informatie verzameld waarvan de burger geen weet heeft. Camera's die de stad bewaken en auto's die rondrijden en kentekens registreren, zijn maar een paar voorbeelden van instrumenten die ingezet worden om enerzijds de buurt te bewaken en anderzijds betalingsverplichtingen van de burger te controleren. Al deze gegevens worden bewaard, gebruikt en geanalyseerd (soms met behulp van algoritmen en gezichtsherkenning).

Openbaar register
Een eerste stap die de gemeente moet zetten, is de burger informeren welke gegevens bewaard worden. In het ideale geval komt er een openbaar register waar je zelf kunt opzoeken welke gegevens zijn verzameld en wie daar toegang toe heeft. Een bijkomend voordeel van zo’n openbaar register is dat met deze informatie anderen weer slimme dingen kunnen doen. Er bestaan al samenwerkingsovereenkomsten met universiteiten, hogescholen en bedrijven die met deze open data slimme toepassingen verzinnen en toegepast hebben. Op zich heel nuttig, maar als burger wil je wel weten dat gegevens over jou gebruikt worden en dat je dat kunt verbieden. Juist met dat doel wordt de ‘vergeet-me-knop’ ontwikkeld. De individuele burger kan daarmee bij de gemeente kenbaar maken dat hij er geen prijs op stelt dat gegevens over hem bewaard worden bij de gemeente en dat deze gewist moeten worden. Tenminste zolang er geen wettelijke verplichting bestaat om deze gegevens wel te bewaren.

Hoe en wat
Dit betekent dat de gemeente flink aan de slag moet om te achterhalen welke gegevens over de ingezetenen zijn vastgelegd en waar deze worden bewaard. De volgende stap is de burgers informeren over de mogelijkheid tot het laten wissen van deze gegevens. Zo wordt de overheid meer transparant en hopelijk leidt dit dan tot meer vertrouwen bij de burger in de overheid. Een dergelijke knop lijkt me in ieder geval verre te verkiezen boven het in de eerder genoemde film wissen van een deel van het geheugen.