Archiveren van algoritmes

Transparantie van de overheid is een onderwerp waar steeds meer aandacht voor komt, onder andere met de Wet open overheid, maar ook naar aanleiding van de toeslagenaffaire bij de Belastingdienst. Wat mij dit eerste kwartaal opviel, zijn de berichten over het archiveren van algoritmes. Een uitdaging erbij voor het vakgebied informatiebeheer!

Definitie en toepassingen algoritme
De definitie van een algoritme is volgens Wikipedia: ‘een eindige reeks instructies die vanuit een gegeven begintoestand naar een beoogd doel leidt’. Vaak wordt een recept als voorbeeld gegeven. Dit filmpje geeft ook een duidelijke uitleg; een kind kan de was doen.
Binnen overheden worden algoritmes voor verschillende processen ingezet. Bijvoorbeeld voor een risicoanalyse, voor het beoordelen of iemand in aanmerking komt voor een uitkering en voor trendanalyses.

Belang archivering algoritme
Het gebruik van algoritmes en machine learning is inmiddels niet meer weg te denken in deze tijd. Daarbij moet ik eerlijk bekennen dat ik tot voor kort niet had stilgestaan bij het belang van het archiveren van algoritmes.
In een essay van de Inspectie Overheidsinformatie en Erfgoed wordt specifiek ingegaan op het belang van verantwoording van (semi)geautomatiseerde besluitvorming en de onderliggende algoritmes. Volgens de auteur van dit essay is dit nodig om: ‘achteraf inzicht te geven aan de samenleving in de manier hoe, bijvoorbeeld, potentiële uitkeringsfraudeurs werden geprofileerd of duidelijk te maken op welke rekenmodule de individuele studiefinanciering is gebaseerd.
De Selectielijst gemeenten en intergemeentelijke organen heeft sinds 2020 ook een specifiek resultaat voor algoritmes dat het belang van het archiveren van algoritmes al aangeeft.

Handreiking duurzaam toegankelijke algoritmes
Eind 2020 publiceerde de KIA-werkgroep duurzaam toegankelijke algoritmes een handreiking. De handreiking is bedoeld voor informatieprofessionals die betrokken zijn bij het ontwerpen en in gebruik nemen van een algoritme binnen een overheidsorganisatie. De handreiking geeft veel informatie en bevat een handige vragenlijst om na te gaan hoe het algoritme duurzaam toegankelijk ontworpen kan worden. Hiermee wordt invulling gegeven aan archivering by design in het geval van algoritmes.

Werk aan de winkel
Inmiddels is er dus al het een en ander beschikbaar over het (belang van het) archiveren van algoritmes. Ik verwacht het komende jaar ook meer ervaringen vanuit de praktijk. Een onderwerp om te volgen en in de praktijk te gaan toepassen.